گرما فقط گرما نیست: شش گفتار درباره تغییرات اقلیمی (6)

تا این‌جا اگر پذیرفته باشیم که نه فن‌آوریهای خارق‌العاده به داد معضل گرمایش خواهند آمد و نه به تنهایی می‌توان کار را به سازمانهای مسئول سپرد، این سئوال که چه می‌شود کرد را تا حد دقیقی بازتعریف کرده‌ایم، چون لااقل می‌دانیم که چه کارهایی نمی‌شود (یا نباید) کرد. بهترین جوابی که من تاکنون پیدا کرده ام را نایومی کلاین داده: باید ذهنیتمان را به کل عوض کنیم و بپذیریم که برای چنین مشکلی نه یک راه حل عظیم، بلکه میلیون‌ها راه حل کوچک وجود دارد. باید با معضل گرمایش زمین نه به عنوان یک مشکل اکولوژیک، بلکه یک مسئله‌ی اجتماعی برخورد کرد، چون به هر حال طبیعت بازنده‌ی اصلی این جریان نیست. ما هستیم. این ماییم که حیاتمان برای اولین بار در تاریخ بشر رسماً در ابعاد کل سیاره در خطر است و باز هم این ماییم که بانی مشکل بوده‌ایم.

در مقیاس عرفی طبیعت اتفاقاً کل این جریان چندان مشکل‌ساز نیست؛ کافیست بدترین حالت ممکن را فرض کنیم: رشد گازهای گلخانه‌ای فقط می‌تواند تا چند دهه ادامه داشته باشد چون بعد از آن میزان بلایای طبیعی به حدی می‌رسد که بخش عظیمی از تمدن معاصر به کل فرو می‌پاشد و انسان امروزی توان مصرف و تولید انرژی را در مقیاس فعلی از دست می‌دهد. بعد هم در بازه‌ای بین دویست تا سیصد سال جو زمین به خودی خود آرام آرام میزان دی‌اکسید کربن را کم می‌کند و طبیعت سیاره را به حالت تعادل برمی‌گرداند. یخ‌های آب شده هم دربازه‌ای حدود دو یا سه قرن بعد از آن دوباره به حجم متعارف خود برمی‌گردند. آنچه در این بازه‌ی پانصد ساله به کل ممکن است از بین برود تمدن انسان است.

پس می‌شود مشکل گرمایش را تبدیل کرد به چارچوبی برای تعریف مجدد بسیاری از جنبشهای اعتراضی کوچک و پراکنده‌ای که همین الان در کل دنیا وجود دارد. مردم منطقه‌ای در جنوب یونان در اعتراض به مجوز دادن دولتشان به یک کمپانی حفاری برای احداث معدن طلا خیابان‌ها را می‌بندند و فریاد می‌کشد که این معدن مساویست با خواندن فاتحه‌ی آب و جنگل باقیمانده در آن منطقه. مردم جنوب فرانسه در اعتراض به ظهور شرکت‌های نفت برای برداشت مدرن مخازن تازه مکشوف گاز به خیابانهای روستاها و شهرهای کوچک می‌آیند تا جلوی تصمیم دولت بایستند. از آن طرف در همین ایران خودمان مردم اراک به خیابان می‌آیند در اعتراض به کثیفی هوای شهرشان و مردم اصفهان و خوزستان از روستا و شهر به اعتراض برمی‌خیزند برای رفع مشکل شدید آب.

هیچ کدام از این اعتراض‌ها که تعدادشان در قیاس کل دنیا بسیار زیاد است الزاماً خود را در مقام بخشی از جنبش جهانی برای مقابله با گرمایش زمین معرفی نمی‌کنند. برای روستاییان فرانسوی دغدغه واقعاً فقط زمینهای منطقه خودشان است و برای خوزستانی‌ها غصه فقط همان کارون است. اما اگر و فقط اگر گرمایش زمین را به واسطه‌ی بحث کردن (در اتوبوس و تاکسی، در رسانه‌ها، در همین فضای مجازی) تبدیل کنیم به یک نگرانی حاضر و زنده در حیات معاصرمان، ناگهان می‌بینیم که چگونه اعتراض روستاییان در مرکز ایران علیه نظام مدیریت منابع طبیعی مرتبط می‌شود به تظاهرات سرخ‌پوستان کانادایی علیه شرکت‌های نفت چون نمی‌خواهند در زمین‌های آبا و اجدادیشان لوله‌ کشی شود. اگر این ارتباط‌ها دور از ذهن است باید به خودمان یادآوری کنیم که مشکلی که علیهش می‌جنگیم به همان اندازه وسیع و به ظاهر نامرتبط است.

گرم شدن دمای مناطق مرکزی ایران هم معلول سیاست غلط دولتی در کنترل آب است و هم آلوده سازی جو توسط صدها کارخانه در یک قاره‌ی دیگر. پس اگر مشکلی که داریم در ابعادی فراتر از مرزهای یک ملت به وجود آمده طبیعی است که راه حلش هم ابعادی بزرگ پیدا کند. از آن سو هر قدر هم که جهانی بودن پدیده را بپذیریم بیشتر واقف به این حقیقت می‌شویم که مبارزه را باید در سطحی محدود و بومی انجام داد. هیچ کس به اندازه اصفهانی‌ها نگران زاینده رود نیست و هیچ کس هم به اندازه ساکنان آمازون غصه‌ی از بین رفتن جنگلهای برزیل را نمی‌خورد. پس خیلی معقول نیست اگر در خیابانهای تهران و اصفهان راه بیفتیم وعلیه جنگل‌زدایی در آمریکای لاتین شعار بدهیم، اما می‌توانیم در عوض به طرح‌های عمرانی در جنگل‌های شمال و واگذاریهای بی‌حساب منابع آبی و زمینی به بخش‌های خصوصی اعتراض کنیم. و هرقدر اعتراضمان منطقه‌ای و محدود است افق دیدی که به آن اعتراض معنی می‌دهد را باید نامحدود و جهانی بدانیم.

فرض کنیم ماجرا چیزیست شبیه مشکل حقوق زنان یا مبارزه با نژادپرستی. اگر من امروز در یک مورد محدود جلوی نژادپرستی بایستم  فقط از بابت آرام کردن وجدان خودم یا محض کم کردن نژادپرستی در محله‌ی سکونتم نبوده، بخش کوچکی بوده از یک مبارزه‌ی زنده و در حال جریان علیه یک پدیده با وسعت کل دنیا. مقابله به جنگل زدایی و اتلاف منابع آب و رشد بی‌حد و حصر صنایع آلاینده (آن هم در وضعی که صنایع جایگزین و انرژی های تجدیدپذیر حداقل روی کاغذ امکان پذیر هستند) یک مبارزه‌ی عظیم علیه یک مشکل بزرگ است که خود را در قالب هزار اعتراض کوچک علیه مشکلات منطقه‌ای نشان می‌دهد. و البته همین‌جاست که می‌بینیم مشکل گرمایش زمین هم یک معضل ذاتاً سیاسی‌ است.

سیاسی بودن همان و هزار برابر پیچیده‌تر شدن همان. برخورد با صنایع آلاینده یا مدیریت منابع طبیعی نه فقط در ایران که در همه جا عملاً برخورد با ساختار سیاسی حاکم است. از همین بابت است که واکنش دولت‌ها به بسیاری از این اعتراضهای محدود بسیار شبیه به هم است. در اکثر موارد الگوی کلی رفتار دولت‌ها شامل خشونت ناگهانی و بستن راه هرگونه چانه‌زنی بوده. مثالهایش در ایران را که لازم نیست ذکر کنیم ولی چند مثالش در خارج از ایران را بخواهیم ببینیم یکی همین اعتراض یونانیها بود که بالاتر اشاره کردم و یکی دیگر هم اعظم اعتراض‌های برزیلی‌ها که اغلب مخلوطی‌ست از خشم نسبت به بیکاری، فقر و نابود شدن محیط طبیعی زندگی.

بحث در این باب بسیار طولانی‌تر از این هم می‌شود و باید بشود. این سلسله متون قصد فتح باب بحث را داشت. باقی بحث مباحثه‌گر می‌طلبد.

{متن کامل شش یادداشت در قالب یک فایل پی‌دی‌اف: شش_گفتار_درباره_تغییرات_اقلیمی}

Advertisements

یک دیدگاه برای ”گرما فقط گرما نیست: شش گفتار درباره تغییرات اقلیمی (6)

  1. ممنون از آماده کردن این شش گفتار معرکه، بسیار مفید بود و برای من خیلی هم به موقع.
    یه درخواستی داشتم. منبع دقیق پاراگراف اول از صفحه ده رو می‌خواستم بدونم. اگر هم مال کتاب نائومی کلاین هست، شماره صفحه‌ش رو میشه لطف کنید؟
    (ببخشید که این رو تو بخش کامنت‌ها نوشتم، ایمیلتون رو پیدا نکردم)

    • ممنون.
      آن بخش مستقیماً از هیچ کتابی نقل قول نشده است. اطلاعاتش چکیده ایست از چیزی که کلاین در فصل مقدمه و فصل آخر کتابش نوشته. الان متاسفانه کمی سرم شلوغ است ولی میشود اطلاعات علمی دقیق تری در این مورد را با چند جستجوی گوگل هم پیدا کرد.

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s