گرما فقط گرما نیست: شش گفتار درباره تغییرات اقلیمی (1)

درباره کم‌آبی فراگیر ایران حرف زیاد می‌زنیم. از پایین بودن فن‌آوریهای صنعتی و کشاورزی که آب را هدر می‌دهند تا نظارت پایین دستگاه‌های اجرایی و بی‌تفاوتی عمومی ساختار حاکم نسبت به مشکلات موضعی آب تا پیشنهادهای مختلف درباره وضع بهتر مالیات آب و بالابردن فرهنگ مصرف و گاهی، فقط گاهی اشاره‌ به پدیده‌ای بزرگتر به نام گرمایش زمین. همانی که به واسطه بالا رفتن گازهای گلخانه‌ای قرار است تا اوایل قرن آتی یخهای قطبی را آب کند و بخشهای زیادی از زمین را زیر آب ببرد. گرمایش زمین را معمولاً تا همین حد بحث می‌کنیم که خب به هر حال این هم مشکلیست بغل دست مشکلات دیگر. از فقر و جنگ و تروریسم و ظلم و امثالهم که رد شدیم انشالله یک دقیقه خستگی درمی‌کنیم و بعد می‌پردازیم به این جریان گرمایش. اگر کمی بیشتر بخواهیم جدی بگیریمش می‌رسیم به چند بحث گذرا درباره نیاز به کاهش مصرف و بهینه کردن سوخت از صنایع بزرگ گرفته تا ماشین‌های شخصی. به گرمایش زمین در این حد بها می‌دهیم که به پلاستیک کمتر مصرف کردن و آشغال در کوه و کمر نریختن.

دلیل این که می‌دانیم که فاجعه‌ای در راه است ولی به قدر عظمتش به آن بها نمی‌دهیم معمولاً سه چیز است. اول این که آن را مشکلی تدریجی می‌دانیم که طبعاً راه حلی تدریجی هم برایش دیر یا زود پیدا خواهد شد. تصویری که در ذهنمان است کند است؛ آب شدن آرام یخ‌ها و کاهش آرام دما، که از وجهی چندان غلط هم نیست. به هرحال طی نیم قرن اخیر کل افزایش دمایی که سرش این‌همه دانشمندان داد می‌زنند فقط 0.8 درجه است. اما این تصویر خیلی با حقیقت فاصله دارد. ایده‌ی عمومی ما از طبیعت همیشه پر است از تغییرات آرام و پیوسته: این انسان است که ناگهان به هم می‌ریزد و به جایش طبیعت بی‌صدا و آهسته کارش را می‌کند. این تصویر را باید برای همیشه کنار بگذاریم. (با مثال توضیح می‍دهم)

دلیل دوم معمولاً نوعی ترس متمایل به انکار است. برایمان راحت‌تر است به مشکلاتی فکر کنیم که هرچند سخت و شدیدند ولی راه حل موضعی دارند. از مصایب کوتاه‌مدت رکود اقتصادی تا موانع پیش‌روی جنبشهای زنان همه مشکلاتی هستند که حتی اگر قابل حل نباشند قابل بحث‌اند. اما گرمایش زمین که یک پدیده‌ی تجمعی است (یعنی کل آلاینده‌هایی که طی یکی دو قرن به هوا فرستادیم روی هم مولدش هستند و نه فقط آنچه الان می‌سوزانیم) چندان ملموس نیست و راحت‌تر است که با شانه تکان دادن و نچ‌نچ کردن از کنارش رد شویم تا این که بخواهیم فکر کنیم هم آن‌چیزی که ماشین شخصی من سوزانده و هم آن کارخانه پنبه‌ی صد سال پیش در تولید این مشکل سهیم هستیم.

دلیل سوم امید آمیخته به وهم است. ما عادت کرده‌ایم تکنولوژی را با تکنولوژی حل کنیم و علم را با علم، آنقدر که در ذهن اکثر ما این امید است که در سالهای آتی بالاخره گروهی دانشمند از آزمایشگاه بزرگی بیرون می‌آیند یا چند کارآفرین شرکتی می‌زنند که با یک فن‌آوری انقلابی مشکل را یکبار برای همیشه حل کند (و در حالت واقع‌بینانه‌تر اگر حل هم نکردند لااقل کاهشش بدهند). از سوی دیگر گروه‌های حامی محیط زیست آنقدر در حال زیاد شدن هستند که این امید را برایمان زنده کنند که به نیابت از ما آنها مراقب طبیعت خواهند بود. صرفاً کافیست برایشان تبلیغ کنیم و شاید کمی هم کمک مالی. هر دوی این امیدها با واقعیت در تضادند.

در این سری متون قصد دارم با ذکر هرچه مثال در دستم است نشان دهم که واقعیت مشکل تغییرات اقلیمی ناشی از گرمایش زمین با آنچه در پس ذهنمان تصور می‌کنیم فرسنگها فاصله دارد و اگر بخواهیم برایش چاره‌ای پیدا کنیم باید اول بدانیم دقیقاً با چه چیز طرفیم. اصراری ندارم قسمتهای  کاملاً علمی ماجرا را شرح بدهم. منابع رایگان در فضای مجازی برای این مطالب فراوان است. مسئله اتفاقاً مسئله علم و دانش نیست. تا آنجا که علم قرار بوده قطب‌نما باشد بوده و حقیقت را نشانمان داده. از این به بعدش کار چند دانشمند نیست.

در پست بعدی چند مثال می‌آورم برای نشان دادن اهمیت قضیه گرمایش زمین و این که ماجرا بسیار فراتر از مسایل علمی است. دو مثال اصلی من از آمریکا و سوریه خواهد بود که نشان می‌دهند ابعاد سیاسی و اجتماعی تغییرات اقلیمی سریع، خطرناک و بعضاً غیرقابل مهار است. در آنجا گذری هم باز می‌زنم به خشکسالی حال حاضر ایران.

پانوشت: ایده‌ی نوشتن این متون بعد از مطالعه کتاب اخیر نایومی کلاین «این همه چیز را عوض می‌کند» و مشاهده سری مستندهای «سالهای خطرناک زندگی کردن» به ذهنم رسید. بخش اساسی آمار و ارقامی هم که خواهم داد از همین دو منبع هستند.

Advertisements

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s